काठमाडौँ,२४ बैशाख । अमेरिका र इरानबीच करिब दुई महिनादेखि जारी रहेको सैन्य तनाव अन्त्य गर्ने उद्देश्यसहित सम्भावित सम्झौताका लागि नयाँ कूटनीतिक पहल सुरु भएको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सम्झौता स्वीकार नगरिए इरानमाथि ‘अझ ठूलो स्तरको बमबारी’ हुने चेतावनी दिएको केही घण्टापछि तेहरानले वासिङ्टनबाट आएको नयाँ प्रस्तावको अध्ययन गरिरहेको जनाएको हो ।
फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानविरुद्ध संयुक्त सैन्य कारबाही थालेपछि सुरु भएको यो द्वन्द्वले विश्व ऊर्जा बजार, समुद्री व्यापार तथा क्षेत्रीय सुरक्षामा गम्भीर असर पारेको थियो । अप्रिल ८ देखि युद्धविराम कायम भए पनि दीर्घकालीन समाधानका लागि भएका वार्ताहरू निष्कर्षमा पुग्न सकेका छैनन् ।
यसैबीच सम्भावित सम्झौताको आशासँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा केही सुधारको संकेत देखिएको छ । ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल करिब १०० अमेरिकी डलर वरिपरि स्थिर रहेको छ । लगानीकर्ताहरूले हर्मुज जलघाँटी पुनः पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आउने र ऊर्जा ढुवानी सामान्य हुने अपेक्षा गरेका छन् ।
राष्ट्रपति ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत युद्ध छिट्टै अन्त्य हुन सक्ने दाबी गर्दै इरानले अमेरिकी प्रस्ताव स्वीकार गरे तेल तथा ग्यास ढुवानी पुनः सुचारु हुने बताएका छन् । तर प्रस्ताव अस्वीकार भए थप सैन्य कारबाही हुने चेतावनी पनि दिएका छन् ।
“यदि उनीहरू सहमत भएनन् भने बमबारी सुरु हुनेछ,” ट्रम्पले उल्लेख गरेका छन् । उहाँका अनुसार सम्भावित आक्रमण अझ तीव्र र उच्च स्तरको हुनेछ ।
यसैबीच अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरूले ह्वाइट हाउसले इरानसँग सम्भावित सम्झौताका लागि एक पृष्ठको प्रारम्भिक खाका तयार पारेको जनाएका छन् । उक्त खाकामा युरेनियम संवर्धन रोक्ने, प्रतिबन्ध हटाउने, रोक्का सम्पत्ति फुकुवा गर्ने तथा हर्मुज जलघाँटी खुला गर्ने व्यवस्था समावेश रहेको बताइएको छ ।
तर इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाघाईले ती प्रस्तावप्रति कडा असहमति जनाउँदै अस्वीकार गरिएको बताएका छन् । यद्यपि पछिल्लो अमेरिकी प्रस्ताव भने अध्ययन भइरहेको उनले स्वीकार गरेका छन् ।
यसअघि अमेरिकी सेनाले ओमानको खाडीमा इरानी तेल ट्याङ्करमाथि कारबाही गरेको जनाएको थियो । साथै हर्मुज क्षेत्रमा इरानी डुङ्गासँग भएका झडपहरूले पनि तनाव थपिएको बताइएको छ ।
हाल हर्मुज जलघाँटीमा अवरोधका कारण सयौँ व्यापारिक जहाजहरू रोकिएका छन् । यसले विश्व ऊर्जा आपूर्ति प्रभावित हुनुका साथै इन्धन मूल्य वृद्धि र ढुवानी लागतमा तीव्र बढोत्तरी भएको छ ।
चीनले भने युद्धविरामलाई दीर्घकालीन शान्ति सम्झौतामा रूपान्तरण गर्न आग्रह गरेको छ । इरानसँग भएको उच्चस्तरीय भेटमा बेइजिङले द्वन्द्वप्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेको जनाएको छ ।
यसैबीच राष्ट्रपति ट्रम्प मे १४–१५ मा चीन भ्रमण गर्ने तयारीमा छन्, जहाँ अमेरिकी–चिनियाँ उच्चस्तरीय वार्तामा इरान मुद्दा पनि उठ्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
