काठमाडौं,२८ असोज । विगतमा सेयर बजारका लगानीकर्ताले वाणिज्य बैंकहरूको सेयर मूल्य नबढ्ने गरेको भन्दै गुनासो गर्ने गर्थे । अन्य क्षेत्रको तुलनामा बैंकिङ समूहमा सेयरको आपूर्ति अत्यधिक हुँदा त्यसको प्रभाव मूल्यमा देखिने गरेको थियो । तर, पछिल्लो समय यही समूहका कम्पनीको सेयरमा उल्लेख्य वृद्धि देखिएको छ । डेढ महिनाकै अवधिमा केही बैंकका लगानीकर्ताले २३ प्रतिशतसम्म नाफा कमाएका छन् । पछिल्लो समय सेयर बजारमा सबैभन्दा चम्किएको समूहका रूपमा बैंकिङ देखिएको छ ।
बैंकिङ समूहको सूचक हाल १ हजार ५४३ अंकमा पुगेको छ, जुन गत चैत १२ गतेयताकै उच्च स्तर हो । गत चैत १२ गते बैंकिङ समूहको सूचक १ हजार ५५० अंकमा रहेको थियो । त्यसयता विभिन्न उतारचढावबीच पछिल्लो डेढ महिनामा बैंकिङ समूहले उल्लेखनीय सुधार गरेको हो । गत भदौ १५ गते १ हजार ४१४ अंकमा रहेको बैंकिङ समूहको सूचक डेढ महिनामै ९.१२ प्रतिशतले बढेको छ । सोही अवधिमा समग्र सेयर बजारको परिसूचक नेप्से भने ३.४ प्रतिशत मात्रै बढेको छ । यसले बजारको समग्र वृद्धिको तुलनामा बैंकिङ समूहको प्रदर्शन बलियो रहेको देखाउँछ । समूहगत सूचकमा मात्रै नभई व्यक्तिगत बैंकहरूको सेयर मूल्यमा समेत उल्लेख्य वृद्धि देखिएको छ । डेढ महिनाको अवधिमा केही बैंकको सेयर मूल्य २३ प्रतिशतसम्म बढेको छ । कतिपय बैंकले यसअघि घोषणा गरेको २० प्रतिशतसम्मको लाभांशसमेत वितरण गरिसकेका छन् । लाभांश प्राप्त गरिसकेपछि पनि सेयर मूल्य बढेकाले लगानीकर्ताले लाभांशसँगै मूल्यवृद्धिबाट समेत फाइदा पाएका छन् ।
सिद्धार्थ बैंकले २० प्रतिशत लाभांश घोषणा गरेको थियो, जसमा १० प्रतिशत नगद र १० प्रतिशत बोनस सेयर रहेको थियो । एभरेस्ट बैंकले १५ प्रतिशत लाभांश दिएको थियो, जसमा १० प्रतिशत नगद र ५ प्रतिशत बोनस सेयर समावेश थियो । नबिल बैंकले १५.८ प्रतिशत लाभांश दिएको थियो, जसमा १०.८ प्रतिशत नगद र ५ प्रतिशत बोनस सेयर रहेको थियो । त्यस्तै, सानिमा बैंकले १० प्रतिशत नगद लाभांश, ग्लोबल आईएमई बैंकले १० प्रतिशत लाभांशअन्तर्गत ६ प्रतिशत नगद र ४ प्रतिशत बोनस सेयर तथा माछापुच्छ्रे बैंकले ६ प्रतिशत लाभांशअन्तर्गत ३ प्रतिशत नगद र ३ प्रतिशत बोनस सेयर वितरण गरेका छन् । सिटिजन्स बैंकले ३.८ प्रतिशत बोनस सेयर र कुमारी बैंकले २.१० प्रतिशत नगद लाभांश दिएका छन् । यी बैंकहरूको घोषित लाभांश सेयर मूल्यमा समायोजन भइसकेको छ । त्यसैले लगानीकर्ताले लाभांशबापतको प्रतिफल प्राप्त गरिसकेपछि भएको मूल्यवृद्धिबाट समेत थप लाभ लिएका छन् । यसले बैंकिङ समूहप्रति लगानीकर्ताको आकर्षण बढाउन सहयोग गरेको देखिन्छ ।
किन एकाएक चम्कियो बैंकिङ समूह ?
बैंकिङ समूहको सेयर मूल्यमा देखिएको पछिल्लो वृद्धिका पछाडि सेयर तुलनात्मक रूपमा सस्तो हुनु, न्यून ब्याजदर, नियमित लाभांशको सम्भावना, संस्थागत लगानीकर्ताको आकर्षण र खराब कर्जा असुलीमा सुधार हुने अपेक्षाजस्ता कारण रहेको लगानीकर्ताहरू बताउँछन् । नेपाल इन्भेस्टर्स फोरमका अध्यक्ष तुलसीराम ढकालका अनुसार वाणिज्य बैंकहरूको सेयर मूल्य तुलनात्मक रूपमा कम रहेकाले लगानीकर्ताको आकर्षण बढेको हो । उनका अनुसार लगानीको निर्णय गर्दा हेरिने प्रमुख सूचकमध्ये मूल्य आम्दानी अनुपात (पीई रेसियो) पनि एक हो । अहिले वाणिज्य बैंकहरूको पीई रेसियो तुलनात्मक रूपमा कम रहेकाले लगानीका लागि आकर्षक देखिएका छन् । पीई रेसियोले कुनै कम्पनीको प्रतिसेयर आम्दानीको तुलनामा बजारमा सेयरको मूल्य कति छ भन्ने देखाउँछ । सामान्य रूपमा कुनै कम्पनीको पीई रेसियो १० छ भने वार्षिक एक रुपैयाँ आम्दानीका लागि लगानीकर्ताले १० रुपैयाँ तिर्ने गरेको बुझिन्छ । अन्य पक्ष समान रहेको अवस्थामा कम पीई रेसियो भएका कम्पनीको सेयर तुलनात्मक रूपमा सस्तो मानिन सक्छ ।
ढकालका अनुसार बैंकहरूको सेयर मूल्य तुलनात्मक रूपमा कम हुनु र नियमित लाभांश वितरण गर्ने बैंकका सेयरसमेत साढे २ सय रुपैयाँको हाराहारीमा उपलब्ध हुनु लगानीकर्ताका लागि आकर्षणको विषय बनेको छ । उनले भने, “साढे २ सयदेखि ३ सय रुपैयाँसम्म राम्रा बैंक, जसले बर्सेनि लाभांश दिइरहेका छन्, तसर्थ यस्तो बेला मूल्य नबढे पनि लाभांशबाट लाभ मिल्ने भएकाले बैंकहरू रोजाइमा परेका छन् ।” बैंकहरूको सेयरमा संस्थागत लगानीकर्ताको आकर्षण पनि उत्तिकै रहेको ढकाल बताउँछन् । नियमित लाभांश दिने, तुलनात्मक रूपमा स्थिर र बलिया कम्पनी संस्थागत लगानीकर्ताको प्राथमिकतामा पर्ने भएकाले वाणिज्य बैंकका सेयर उनीहरूका लागि उपयुक्त विकल्प बनेको उनको भनाइ छ ।
न्यून ब्याजदरले लाभांश दिने बैंकप्रति आकर्षण
बैंकिङ समूहको सेयरमा आकर्षण बढ्नुको अर्को कारण बैंक तथा वित्तीय संस्थाले निक्षेपमा दिने ब्याजदर घट्नु पनि हो । अहिले बैंकहरूले बचतमा दिने ब्याजदर साढे २ देखि ३ प्रतिशतको बीचमा रहेको छ । यस्तो अवस्थामा करिब साढे २ सय रुपैयाँ बजार मूल्य भएको बैंकले १० प्रतिशत लाभांश दिँदा लगानीकर्ताले त्यसलाई आकर्षक विकल्पका रूपमा हेर्न थालेका छन् । बचतमा न्यून ब्याज पाउने अवस्थामा नियमित लाभांश वितरण गर्ने बैंकको सेयरबाट तुलनात्मक रूपमा राम्रो प्रतिफल प्राप्त गर्न सकिने अपेक्षाले पनि लगानीकर्तालाई यसतर्फ आकर्षित गरेको छ । यद्यपि सेयरबाट प्राप्त हुने लाभांश र मूल्यवृद्धि निश्चित हुँदैनन् । बजार मूल्य घट्न सक्ने जोखिम पनि उत्तिकै रहन्छ । बैंकहरूको पछिल्लो वित्तीय विवरणमा उल्लेख्य सुधार नदेखिए पनि अब अवस्था थप बिग्रिने सम्भावना कम रहेको लगानीकर्ताको अपेक्षा छ । विगत केही वर्षदेखि बैंकहरूको निष्क्रिय कर्जा र गैरबैंकिङ सम्पत्ति उच्च रहँदा वितरणयोग्य नाफामा दबाब पर्दै आएको छ । तर, अब रोकिएको साँवा तथा ब्याज असुलीमा सुधार हुने अपेक्षाले बैंकिङ समूहप्रति सकारात्मक धारणा बढाएको छ ।
खराब कर्जा असुली बढ्ने अपेक्षा
बैंकहरूको लाभांश वितरण क्षमतामा प्रभाव पार्ने प्रमुख पक्षमध्ये निष्क्रिय कर्जा र सम्भावित कर्जा नोक्सानी व्यवस्थाका लागि छुट्याउनुपर्ने रकम पनि हुन् । ऋणीबाट साँवा तथा ब्याज असुल हुन नसक्दा बैंकहरूले सम्भावित नोक्सानी व्यवस्थाका लागि रकम छुट्याउनुपर्ने हुन्छ । यसले बैंकको वितरणयोग्य नाफामा असर पार्छ । माछापुच्छ्रे बैंकका डीसीईओ प्रसिद्धराज अर्यालका अनुसार बैंकहरूको लाभांश कम हुनुका दुई मुख्य कारण छन् । पहिलो, कर्जा र निक्षेपबीचको ब्याजदर अन्तर घट्दा आम्दानीमा परेको दबाब हो । दोस्रो, खराब कर्जा बढ्दा सम्भावित नोक्सानी व्यवस्थाका लागि बढी रकम छुट्याउनुपर्ने अवस्था हो ।
तर, नोक्सानी व्यवस्थाका लागि छुट्याइएको रकम भविष्यमा कर्जा असुली सुधार हुँदा बैंकको वित्तीय अवस्थामा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने अर्याल बताउँछन् । उनले भने, “तर, प्रोभिजनिङमा गएको रकम हराएको होइन, त्यो ब्यालेन्स सिटमै रहन्छ, रिकभरी फेज आएपछि त्यसको प्रतिफल लगानीकर्ताले पछि पाउँछन् ।” बैंकहरूले विगतमा असुल गर्न नसकेको साँवा तथा ब्याज उठाउन सकेमा त्यसले नाफामा सुधार ल्याउन सक्छ । नाफामा सुधार हुँदा नियमअनुसार वितरणयोग्य रकम बढ्ने र त्यसबाट सेयरधनीले लाभ पाउन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ । लगानीकर्ता सुवासचन्द्र ढुंगानाका अनुसार अहिले बैंकहरूको निष्क्रिय कर्जा थप नबढ्ने र बिस्तारै साँवा तथा ब्याज असुलीमा सुधार आउने अपेक्षा लगानीकर्तामा बढेको छ । उनले भने, “अहिलेको निष्क्रिय कर्जा अब योभन्दा धेरै बढ्दैन भन्ने अनुमान धेरैको छ, अब बरु साँवा, ब्याज असुल हुँदै जाला र त्यसको सीधा लाभ सेयरधनीलाई हुन्छ भन्ने आश लगानीकर्तामा बढेको छ ।” यसरी बैंकहरूको खराब कर्जा असुलीमा सुधार आउने अपेक्षाले भविष्यमा लाभांश बढ्न सक्ने सम्भावनाप्रति लगानीकर्ताको चासो बढाएको छ । यही अपेक्षाले बैंकिङ समूहमा सेयर खरिद गर्ने प्रवृत्तिलाई समेत बल दिएको देखिन्छ ।
यसपटक लाभांश नदिएका बैंक पनि लाभांश दिने अवस्थामा
बैंकिङ समूहप्रति आकर्षण बढ्नुमा आगामी वर्षहरूमा लाभांश वितरणमा सुधार आउने अपेक्षाले पनि भूमिका खेलेको छ । विगतमा लाभांश वितरण गर्न नसकेका केही बैंकले यसपटक लाभांश घोषणा गरेका छन् । यसलाई लगानीकर्ताले बैंकहरूको वित्तीय अवस्था सुधारतर्फ अघि बढ्न सक्ने संकेतका रूपमा हेरेका छन् । आगामी वर्ष बैंकहरूको लाभांश दर बढ्न सक्ने अनुमान लगानीकर्ताले गरेका छन् । यद्यपि यस्तो अनुमान वास्तविक नाफा, खराब कर्जा असुली, नियामकीय व्यवस्था र वितरणयोग्य नाफाको अवस्थामाथि निर्भर रहनेछ । बैंकहरूको सेयर मूल्य तुलनात्मक रूपमा कम हुनुका साथै भविष्यमा लाभांश बढ्न सक्ने सम्भावनाले लगानीकर्तालाई अहिले नै सेयर खरिद गर्न प्रेरित गरेको देखिन्छ । नियमित लाभांश प्राप्त गर्न चाहने लगानीकर्ताले बैंकिङ समूहलाई प्राथमिकता दिन थालेपछि यस समूहको सूचकमा पनि सकारात्मक प्रभाव परेको छ ।
सेयर तथा डिबेन्चर कारोबारसम्बन्धी नीतिले पनि सहयोग
बैंकहरूका लागि लगानीका अन्य माध्यममा लचिलो नीति अपनाइनुले समेत बैंकिङ क्षेत्रलाई अनुकूल वातावरण सिर्जना गरेको लगानीकर्ता ढुंगानाको भनाइ छ । हालै वाणिज्य बैंकहरूले सेयर तथा डिबेन्चरमा गरेको लगानी ४५ दिनको होल्डिङ अवधि पूरा भएपछि बिक्री गर्न पाउने व्यवस्था गरिएको छ । यसअघि यस्तो अवधिका लागि ६ महिनाको व्यवस्था रहेको थियो । होल्डिङ अवधि घटाइएपछि बैंकहरूले आफ्नो लगानी व्यवस्थापन गर्न थप सहज हुने र त्यसले नाफा वृद्धिमा टेवा पुग्न सक्ने अनुमान गरिएको छ । यद्यपि बैंकहरूले अन्य बैंक तथा वित्तीय संस्थाको सेयर कारोबार गर्न पाउँदैनन् । त्यसैले नयाँ व्यवस्थाबाट हुने सम्भावित लाभको दायरा पनि सम्बन्धित लगानीका साधन र नियामकीय व्यवस्थामा निर्भर हुनेछ । लगानी व्यवस्थापनमा सहजता आउँदा बैंकहरूले सेयर तथा डिबेन्चरमा गरेको लगानीबाट प्राप्त हुन सक्ने प्रतिफललाई प्रभावकारी रूपमा व्यवस्थापन गर्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ । यसले बैंकहरूको आम्दानी र नाफामा सकारात्मक योगदान पुर्याउन सक्ने अनुमान लगानीकर्ताको छ ।
जलविद्युत् सुस्ताउँदा बैंकिङतर्फ मोडियो लगानी
सेयर बजारमा बैंकिङ र जलविद्युत् समूहको प्रदर्शनलाई तुलना गरेर हेर्ने प्रवृत्ति पनि छ । लगानीकर्ता ढुंगानाका अनुसार विगतमा जलविद्युत् समूह सुस्ताउँदा बैंकिङ समूह अगाडि बढ्ने र बैंकिङ समूह सुस्ताउँदा जलविद्युत् समूहमा आकर्षण बढ्ने गरेको पाइन्छ ।
उनले भने, “यो पटक बैंकिङले राम्रो प्रदर्शन गरेको छ ।”
पछिल्लो समय जलविद्युत् क्षेत्रमा देखिएका केही घटनाले पनि लगानीकर्ताको मनोविज्ञानमा प्रभाव पारेको बताइएको छ । रसुवामा आएको बाढीपछि केही जलविद्युत् आयोजनामा ठूलो नोक्सानी पुगेको थियो । त्यसपछि अन्य जलविद्युत् कम्पनीका लगानीकर्ता पनि यस क्षेत्रको लगानीप्रति उत्साहित हुन सकेनन् । ढुंगानाका अनुसार जलविद्युत् क्षेत्रमा जान सक्ने लगानीसमेत बैंकिङ समूहमा मोडिएकाले बैंकहरूको सेयर मूल्यमा अन्य समूहको तुलनामा राम्रो वृद्धि देखिएको हो । उनले भने, “जलविद्युत् क्षेत्रतिर जाने लगानी पनि बैंकिङतिरै मोडियो, जसले गर्दा अरू समूहभन्दा बैंकिङले राम्रो प्रदर्शन गरेको देखिन्छ ।”
बैंकिङ समूहको वृद्धि लगानीकर्ताको अपेक्षामा आधारित
पछिल्लो डेढ महिनामा बैंकिङ समूहको सूचक ९.१२ प्रतिशतले बढ्नु र केही बैंकको सेयर मूल्य २३ प्रतिशतसम्म उक्लिनुले यस समूहप्रति लगानीकर्ताको आकर्षण बढेको देखाएको छ । तुलनात्मक रूपमा कम सेयर मूल्य, न्यून ब्याजदर, नियमित लाभांशको सम्भावना, खराब कर्जा असुलीमा सुधार आउने अपेक्षा तथा संस्थागत लगानीकर्ताको आकर्षण यसका प्रमुख कारणका रूपमा देखिएका छन् । त्यसैगरी, जलविद्युत् समूहमा देखिएको सुस्तता र बैंकहरूको लगानी व्यवस्थापनसम्बन्धी नीतिमा आएको लचकताले पनि बैंकिङ समूहलाई सहयोग पुर्याएको लगानीकर्ताहरूको भनाइ छ ।
तर, बैंकिङ समूहको पछिल्लो वृद्धिलाई भविष्यमा पनि निरन्तर रहने निश्चित संकेतका रूपमा लिन सकिँदैन । बैंकहरूको वास्तविक वित्तीय अवस्था, खराब कर्जा असुली, वितरणयोग्य नाफा, लाभांश क्षमता र समग्र सेयर बजारको अवस्थाले आगामी प्रदर्शन निर्धारण गर्नेछ । हालको वृद्धिले भने लामो समयदेखि अपेक्षाकृत सुस्त रहेको बैंकिङ समूहमा लगानीकर्ताको चासो पुनः बढेको स्पष्ट देखाएको छ ।
